หน้าเว็บ

.

แสดงบทความที่มีป้ายกำกับ สมุนไพร แสดงบทความทั้งหมด
แสดงบทความที่มีป้ายกำกับ สมุนไพร แสดงบทความทั้งหมด

ผักเซียงดา



ผักเซียงดา เป็นผักพื้นบ้านของภาคเหนือ ใบมีสีเขียวเข้ม รสชาติของมันหวานมัน แบบที่ผักอื่นไม่มีทางสู้ได้ คนทางเหนือจะคุ้นเคยกับผักชนิดนี้ดีว่าอร่อยแค่ไห
   

ผักเซียง ดาเป็นไม้เถาเลื้อย ความยาวของเถาเลื้อยไปได้ไกลขึ้นกับอายุของไม้นั้น ลำต้นเขียว ทุกส่วนของต้นที่อยู่เหนือดินมียางสีขาว ขนาดของลำต้นมีเส้นผ่าศูนย์กลาง 0.5-5 ซม. ใบเป็นใบเดี่ยว สีเขียวเข้ม หน้าใบเรียบหรือมีคลื่นเล็กน้อยใบมีรูปกลมรี ปลายแหลม ฐานใบแหลมใบมีก้านใบยาว 3.5-6 ซม. ใบกว้าง 9-11 ซม. ใบยาว 14.5-18.5 ซม. ผิวใบเรียบ ไม่มีขน ใบออกจากข้อเรียงเป็นคู่ตรงข้ามกัน

ที่บ้าน เชียงใหม่ ผู้เขียนมีผักเซียงดาปลูกเรียงเป็นแผง สามารถเด็ดยอดมันมากินได้เกือบทุกสัปดาห์ มันขึ้นง่าย ยิ่งฝนตกมันจะขยันแตกยอด ยิ่งเก็บก็ยิ่งแตกยอด เนื่องจากมันเป็นผักพื้นบ้านจึงปลูกทิ้ง ๆ ขว้าง ๆ ได้ ไม่ต้องใส่ปุ๋ย ไม่ต้องห่วงว่าจะมีแมลงไปกัดกิน ดังนั้นการกินผักเซียงดา โดยเฉพาะที่ปลูกเองจึงมั่นใจได้ว่าไม่มีสารพิษมาทำอันตรายเรา

ผักเซี ยงดามีประโยชน์มากมาย โบราณเขาถือเป็นยาเย็นใช้เป็นยาลดไข้ อย่างเด็กเล็ก ๆ มีไข้สูงเขาจะเอาใบมันมาตำแล้วปิดกระหม่อมเด็ก ในสมัยใหม่ เรารู้ว่าใบที่มีสีเขียวปี๋ของมันมีเบตาแคโรทีนอยู่มากจึงเป็นผักที่มีสาร ต้านอนุมูลอิสระอยู่มาก ต่อมาเรารู้อีกว่าใบผักเซียงดาสามารถลดระดับน้ำตาลในเลือดในรายที่เป็นเบา หวานลงได้อย่างดี

ล่า สุดนักวิทยาศาสตร์พบว่าผักเซียงดาเป็นสารต้านอนุมูลอิสระฤทธิ์แรง มีดัชนีของสารแอนติออกซิแดนท์สูงมากถึง 16.04 ผักเซียงดามีสารประกอบฟีนอลิคซึ่งเป็นสารต้านอนุมูลอิสระและวิตามินซีสูงมาก ทั้งหมดนี้ทำให้ผักเซียงดามีบทบาทเป็นสารป้องกันและต้านมะเร็งได้ดี

ทุก วันนี้ผักเซียงดาเป็นสินค้าส่งออกไปญี่ปุ่น เพราะคนญี่ปุ่นถนัดนักในการหาพืชผักที่มีประโยชน์ต่อสุขภาพมาบริโภค บ้านเขาเป็นเกาะ ความหลากหลายทางชีวภาพมีน้อยกว่าบ้านเรา คิดแล้วมันก็น่าเสียดายที่คนญี่ปุ่นรู้คุณค่าของผักเซียงดา แต่คนไทยส่วนใหญ่ยังไม่รู้จักหน้าตาของมันและยังไม่รู้จะเอามาทำอะไรกินเลย

ผักเฮือด



ชื่อผัก : ผักเฮือด, ผักเฮียด, ผักฮี
ประโยชน์ :ยอดอ่อนกินเป็นผักสดหรือใช้แกง ช่วยระบาย
ผักที่ให้วิตามินเอสูง

"ผัก เฮือด" นั้น คนเหนือเรียกอีกชื่อหนึ่งว่า ผักเฮือก และ ผักฮี แถวโคราชเรียกว่า โพไทร กรุงเทพฯเรียกว่า ผักไกร ภาคกลางส่วนใหญ่เรียกว่า ผักเลียบ หรือ ผักเลือด เพชรบุรีเรียกว่า ผักไฮ คนประจวบคีรีขันธ์เรียกว่า ไทรเลียบ

ผักเฮือด เป็นไม้ยืนต้นขนาดใหญ่ และเป็นไม้ผลัดใบ อยู่ในเครือเดียวกับมะเดื่อลักษณะคล้ายต้นไทร สูง 8-15 เมตร ช่วงเดือนธันวาคม-มกราคม จะทิ้งใบหมด และจะผลิใบใหม่ในเดือนกุมภาพันธ์-มีนาคม ยอดผักเฮือดจะมีรสเปรี้ยว และมัน

หมอ พื้นบ้านทางภาคเหนือใช้เปลือกของต้นผักเฮือด ประมาณครึ่งถึงหนึ่งฝ่ามือสับเป็นชิ้นเล็กๆ ต้มดื่มแก้ปวดท้อง และมีข้อห้ามว่า หญิงแม่ลูกอ่อนที่มีอาการไอ ห้ามกินผักเฮือดจะทำให้โรคกำเริบขึ้น

การ กินผักเฮือดที่นิยมกันมี 2 วิธี วิธีแรก ใช้ยอดอ่อนของผักเฮือดกินสดๆ หรือนำไปลวก นึ่ง ลวกกับน้ำกะทิ ผักจิ้มกับน้ำพริก วิธีที่สอง นำยอดอ่อนใบอ่อนไปปรุงเป็นอาหารพื้นเมือง ชาวเหนือนิยมนำไปแกงกับซี่โครงหมู แกงกับปลา หรือยำผักเฮือด แกงเผ็ด แกงกะทิ หรือต้มกะทิปลาเค็ม ส่วนชาวอีสานบางท้องที่นำไปแกง

ท่าน ที่มีโอกาสขึ้นไปทางเหนือ ลองหาเมนูที่ทำจากผักเฮือดลิ้มลองกันดู เพราะเป็นผักที่มีคุณค่าทางโภชนาการสูง และถ้าอยากจะทำยำและแกงผักเฮือดกิน มีสูตรง่ายๆ ให้ลองทำกันดังนี้
ยำผักเฮือด
มีส่วนผสมของผักเฮือด ปลาช่อนขนาดเล็ก หอมแดง กระเทียม พริกแห้ง กะปิ ปลาร้า ถั่วเน่า น้ำมันพืช เป็นต้น นำเครื่องปรุงน้ำพริกทั้งหมดโขลกรวมกันให้ละเอียด ต้มปลาช่อนในน้ำเดือดให้สุก แกะเอาเฉพาะเนื้อปลา และนำเนื้อปลามาตำรวมกับน้ำพริกให้เข้ากันดี ส่วนน้ำต้มปลาเก็บไว้ ลวกผักเฮือดให้สุกและหั่นฝอย เอาน้ำมันตั้งในกระทะ ผสมกับน้ำต้มปลาและยกลงจากเตาใส่น้ำพริกผักเฮือด คลุกเคล้าให้เข้ากัน ซอยหอมแดงเป็นฝอยๆ โรยหน้า

แกง ผักเฮือดกับซี่โครงหมู
เครื่อง ปรุงประกอบด้วย ซี่โครงหมู ยอดผักเฮือด มะเขือส้ม น้ำมะขามเปียก น้ำปลา พริกแห้ง หอมแดง กระเทียม ตะไคร้ เกลือป่น และกะปิ เป็นต้น นำเครื่องแกงทั้งหมดโขลกรวมกันให้ละเอียด ล้างซี่โครงหมู และผักเฮือดให้สะอาด และพักไว้ เอาน้ำใส่หม้อตั้งไฟ พอเดือดใส่ซี่โครงหมู เคี่ยวให้เปื่อย ใส่เครื่องแกงลงหม้อที่กำลังเดือด พอเดือดอีกครั้งใส่ผักเฮือด พอผักเฮือดนุ่ม ใส่มะเขือส้มที่ล้างสะอาดแล้ว จากนั้นปรุงรสด้วยน้ำมะขามเปียก น้ำปลา ปรุงรสตามชอบแล้วยกลง

ที่มา : คม ชัด ลึก

ผักเพี้ยฟาน




ชื่อในตำรายา    ผักเพี้ยฟาน
ชื่อไทย    เพี้ยฟาน
ชื่อวิทยาศาสตร์     Macropanax dispermus Ktze.
วงศ์      Araliaceae

ไม้ พุ่มขนาดเล็ก ลำต้นสีเขียวผิวเรียบ กิ่งสีน้ำตาลแดง ใบเดี่ยวเรียงสลับ ออกจากกิ่งที่อยู่สลับกันบนลำต้น ในชนบทนิยมปลูกตามบ้านเรือนเพื่อใช้ยอดอ่อนรับประทานกับลาบ มีรสขม ไม้ที่อาจเรียกชื่อ เพี้ยฟาน ได้อีก ได้แก่ Clausena excavata Burm.f. ซึ่งนิยมเรียก สามโสก อยู่ในวงศ์ Rutaceae และ Pluchea indica (Linn.) Less. ซึ่งนิยมเรียก ขลู่ หรือ หนาดวัว อยู่ในวงศ์ Asteraceae

มีรายงานการวิจัยว่าสารสกัดจากใบมีฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ และมีสารประกอบ phenolic ในปริมาณค่อนข้างมาก


ผู้เขียน นายไพฑูรย์ ดอกบัวแก้ว
ภาพประกอบโดยนายยุทธการ ขันชัย
http://www.prc.ac.th

มะเกลือ

มะเกลือ (Diospyros mollis Griff.)




มะเกลือเป็นพันธุ์ไม้วงศ์เดียวกับมะพลับ และตะโก เป็นไม้ต้นไม่ผลัดใบ ขึ้นตามป่าเบญจพรรณทั่วไป พบมากในภาคกลาง ภาคตะวันออก และภาคตะวันตกเฉียงใต้ ต้นที่โตเต็มที่ สูงได้ถึง ๒๐ เมตร เปลือกต้นสีดำ แตกเป็นสะเก็ดเล็กๆ ใบเดี่ยวรูปรี ปลายแหลม ยาวเพียง ๔-๕ ซม. ดอกสีเหลืองมี ๔ กลีบ ขนาดเล็ก มีกลิ่นหอมมาก แยกเป็นดอกเพศผู้และดอกเพศเมีย ผลกลม ผิวเกลี้ยง ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ ๒ ซม. สีเขียวและเปลี่ยนเป็นสีดำเมื่อแก่ มะเกลือออกดอกระหว่างเดือนมกราคมถึงกันยายน และติดผลระหว่าง เดือนพฤษภาคมถึงธันวาคม ขยายพันธุ์โดยการเพาะเมล็ด

ในสมัยก่อน ผ้าสีดำที่คนไทยใช้ จะย้อมด้วยมะเกลือ โดยชาวบ้านย้อมกันเอง ผ้าย้อมมะเกลือสีดำสนิท สวยงาม ถ้ายิ่งซักหลายครั้ง จะยิ่งดำเป็นมัน แต่จะมีกลิ่นมะเกลือด้วยเสมอ ดังเช่นที่สุนทรภู่เขียนไว้ ในนิราศภูเขาทอง

แก่นไม้มะเกลือมีสีดำสนิท เนื้อละเอียดแต่แข็งและทนทานมาก มีน้ำหนักมากที่สุดในบรรดาไม้ชนิดต่างๆ ที่มีอยู่ในเมืองไทย ใช้ทำเครื่องใช้เฟอร์นิเจอร์ และเครื่องดนตรีได้ดีมาก นอกจากนี้ มะเกลือยังมี คุณค่าทางสมุนไพร ผลมะเกลือดิบเป็นยาขับพยาธิที่คนไทยรู้จักใช้กันมานาน โดยใช้ผลมะเกลือจำนวนเท่าอายุ เด็กที่ป่วย ล้างน้ำให้สะอาด ตำให้ละเอียด คั้นเอาแต่น้ำใส่เกลือเล็กน้อย แล้วรับประทาน หรือคั้นน้ำ แล้วผสมกับน้ำกะทิรับประทานเป็นยาขับพยาธิ ต้องทำแล้วรับประทานทันที อย่าปล่อยให้เป็นสีดำ เพราะอาจ เป็นพิษทำให้ตามัว หรือตาบอดได้ นอกจากนี้ ยังมีการสกัดสารที่มีฤทธิ์ขับพยาธิจากผลมะเกลือนำมาผลิต เป็นยาเม็ดสำเร็จรูปใช้รับประทาน แต่มีรายงานว่า ผู้ใช้บางรายเกิดอาการตามัว หรือตาบอดจากยานี้เช่นกัน

ฝาง

ฝาง (Caesalpinia sappan Linn.)


ฝางเป็นไม้พุ่มใหญ่ หรือไม้ต้นขนาดเล็ก ซึ่งผลัดใบในช่วงเวลาสั้นๆ และแตกใบใหม่ได้อย่างรวดเร็ว มีหนามแข็งโค้งทั่วไปทั้งต้น ใบเป็นใบประกอบแบบขนนกคล้ายหางนกยูงไทย ดอกสีเหลือง ๕ กลีบ ออกดอกเป็นช่อ ที่ยอดและซอกใบใกล้ปลายกิ่ง ฝักกว้างสั้นรูปขอบขนานปลายตัด และมีติ่งจะงอย แหลมอยู่มุมหนึ่งขนาดยาว ๗-๑๒ ซม. เมื่อแก่ ฝักจะมีสีน้ำตาลแกมแดง พบขึ้นเป็นกลุ่มตามภูเขาหินปูน ที่แห้งแล้ง และชายป่าดิบแล้งทั่วๆ ไป ฝางออกดอกระหว่างเดือนมิถุนายนถึงกันยายน หลังจากนั้น ประมาณ ๓ เดือน ฝักก็จะแก่ ชื่ออื่นๆ ที่ใช้เรียก ได้แก่ ฝางส้ม ฝางเสน และหนามโค้ง การขยายพันธุ์ทำได้ ทั้งเพาะเมล็ด และตอนกิ่ง

คนไทยรู้จักใช้แก่น และเนื้อไม้ฝาง ซึ่งมีสีเหลืองอมส้ม ย้อมผ้าฝ้าย และผ้าไหม ให้เป็นสีแดง อย่างสวยงามมาแต่โบราณ

มีบันทึกว่า สมัยอยุธยา ซึ่งไทยมีการติดต่อเจริญสัมพันธไมตรีกับประเทศจีน ได้มีการส่งไม้ฝางไปเป็นของขวัญ ถวายพระเจ้ากรุงจีน และขณะเดียวกันก็ส่งเป็นสินค้าออกไปขายทั้งในญี่ปุ่นและจีนด้วย นับว่าฝางเป็นของที่มีค่ามากอย่างหนึ่งตั้งแต่อดีต ปัจจุบัน มีการส่งเสริมการใช้สีย้อมผ้าที่ได้ จากธรรมชาติ ฝางจึงได้รับความสนใจนำมาปลูก และใช้ย้อมผ้ากันมากขึ้น

แก่นไม้ฝางยังเกี่ยวข้องกับวิถีชีวิตของคนไทยอีกประการหนึ่ง คือ การนำมาทำน้ำยาอุทัย สำหรับผสมน้ำเย็นให้มีสีสวย ดื่มแก้กระหายให้ความชื่นใจ เป็นที่นิยมของคนไทย สีชมพูเข้มของน้ำยาอุทัย เป็นสีที่สดใสมาก แต่ปลอดภัยต่อการบริโภค เพราะสลายตัวง่าย ไม่สะสมในร่างกาย ตำรายาไทยใช้แก่นฝาง เป็นยาบำรุงโลหิต ขับประจำเดือน ใช้เป็นยาภายนอกรักษาน้ำกัดเท้าและแก้คุดทะราด

กรรณิการ์

กรรณิการ์ (Nyctanthes arbor-tristis Linn.)




กรรณิการ์เป็นไม้ดอกหอม ที่มีปลูกในเมืองไทยมา ตั้งแต่สมัยอยุธยาแล้ว แต่ไม่ปรากฏหลักฐานว่า ผู้ใดนำเข้ามา

กรรณิการ์เป็นไม้ต้นขนาดเล็ก สูง ๒-๓ เมตร มีขนคายตามกิ่งก้านและใบ กิ่งมักเป็นสี่เหลี่ยม โดยเฉพาะกิ่งอ่อน ใบเดี่ยว ขนาด ๒.๕-๔ ซม. x ๕-๙ ซม. รูปไข่ หรือรูปใบหอกปลายใบแหลม ขอบใบเป็น รอยจักตื้นๆ ออกเป็นคู่ตรงข้ามกัน ดอกสีขาวมีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง ๑.๕ ซม. ออกดอกเป็นช่อสั้น ทั้งที่ปลายกิ่ง และซอกใบ ดูผิวเผินคล้ายดอกมะลิ แต่มีขนาดเล็กกว่า เมื่อพิจารณาโดยละเอียดจะเห็นว่า ตัวหลอดกลีบดอกสีส้ม หรือสีแสด ปลายแยกเป็น ๕-๗ กลีบ กลีบบิดเวียนคล้ายกังหัน ปลายกลีบหยักเว้า เป็น ๒ แฉกไม่เท่ากัน กรรณิการ์จะออกดอกในช่วงเดือนสิงหาคมถึงพฤศจิกายน ดอกบาน และมีกลิ่นหอมใน เวลากลางคืน และเช้าผลแบน รูปร่างค่อนข้างกลม ปลายผลมีติ่งแหลมเล็กน้อย ในแต่ละผลมีเมล็ด ๒ เมล็ด

ดอกกรรณิการ์มีทั้งความสวย และกลิ่นหอม คนไทยจึงนิยมปลูกเป็นไม้ประดับ ปลูกในที่ได้รับแสงแดดมาก และดินดี ขยายพันธุ์ โดยการเพาะเมล็ดตอนกิ่ง และปักชำกิ่ง ชาวฮินดูถือเป็นไม้ศักดิ์สิทธิ์ มักปลูกไว้ ตามโบสถ์และใช้ดอกบูชาพระ คนไทยไม่ใช้ดอกกรรณิการ์บูชาพระ อาจเป็นเพราะดอกบานในเวลากลางคืน ไม่สะดวก ในการเก็บ พอตอนเช้าดอกก็จะร่วงอยู่ตามดิน คนไทยก็จะไม่เก็บมาบูชาพระอีก เพราะร่วงลงสู่พื้นแล้ว

หลอดกลีบดอกสีแสดใช้ย้อมผ้าไหมให้มีสีเหลือง หรือสีส้ม สวยงาม เปลือกมีสารฝาด และเป็นสมุนไพร ใช้ต้มดื่มเป็นยาแก้ปวดศีรษะ ใบใช้เป็นยาแก้ไข้และโรคปวดตามข้อ รากเป็นยาบำรุงกำลัง และยังสามารถสกัด น้ำมันหอมระเหยจากดอกนำไปใช้ทำน้ำหอมได้อีกด้วย

มะแฟน



ชื่ออื่น ๆ : ปี (ภาคเหนือ), ฟีแซ, พีแซ, ผี (กะเหรี่ยง-เชียงใหม่), แฟนส้ม (เลย), ส้มแป้น (นครราชสีมา), มะแฟน (ภาคกลาง), กะโปกหมา, กะตีบ (ประจวบ), ค้อลิง (ชัยภูมิ)

ลักษณะทั่วไป :
ต้น : เป็นพรรณไม้ยืนต้น ขนาดกลาง ลำต้นมีความสูงประมาณ 20 เมตร

ใบ : ใบเป็นประกอบ มีใบย่อยประมาณ 7-9 ใบ ลักษณะของใบย่อยเป็นรูปรียาว ปลายใบมีติ่งแหลม ส่วน

สมอพิเภก



ชื่อวิทยาศาสตร์ :   Terminalia bellirica  (Gaertn.) Roxb.

ชื่อสามัญ :    Beleric myrobalan

วงศ์ :   Combretaceae

ชื่ออื่น :  ลัน (เชียงราย) สมอแหน (กลาง) แหน แหนขาว แหนต้น (เหนือ) สะคู้ (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน) ซิบะดู่ (กะเหรี่ยง-เชียงใหม่)

สมอไทย



ชื่อวิทยาศาสตร์ :   Terminalia chebula  Retz. var. chebula

ชื่อสามัญ :   Myrabolan Wood

วงศ์ :   COMBRETACEAE

ชื่ออื่น :  มาแน่ (กะเหรี่ยง-เชียงใหม่) สมออัพยา (ภาคกลาง) หมากแน่ะ (กะเหรี่ยงแม่ฮ่องสอน)

มะขามป้อม



มะขามป้อม (Indian gooseberry) เป็นต้นไม้ยืนต้นชนิดหนึ่ง อยู่ในวงศ์ EUPHORBIACEAE เป็นผลไม้ที่มีวิตามินซีสูง และมีคุณค่าทางสมุนไพรด้วย

มะขามป้อมเป็นต้นไม้ประจำจังหวัดสระแก้ว มีชื่อพื้นเมืองอื่นอีกคือ กันโตด (เขมร - กาญจนบุรี) กำทวด (ราชบุรี) มะขามป้อม (ทั่วไป) มั่งลู่, สันยาส่า (กะเหรี่ยง - แม่ฮ่องสอน)